Prateekgyawali

 पूर्वीय अध्यात्म तथा दर्शन परम्पराले द्रष्टाहरूको अनुभवलाई सुदूर भविष्यको लागि सञ्चय गरेर राख्न पुराणको आविष्कार गर्यो पुराणको शाब्दिक अर्थ, नयाँ शहर अथवा नयाँ परम्परा भन्ने लाग्छ पुराणमा उल्लेखित कथाहरू वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा उडन्ते वा कपोलकल्पित जस्तो लाग्छन् । तर ती कथाको विम्बात्मक विश्लेषण गर्ने हो भने, तिनको गहिराइमा डुबुल्की मार्ने हो भने बोध र ज्ञानका दुर्लभ मोतीहरू पाइन्छन् । विभिन्न ऋषि, सन्त र सम्बुद्ध पुरुषहरूले ती कथाको प्रयोग आफ्नो प्रवचनमा गर्ने गरेको पाइन्छ आधुनिक कालका विद्वान धर्मगुरूहरू त कुनै एउटा धर्मको मात्र नभई विभिन्न धर्ममा चलिआएका नीति कथाका साथै अनेक प्रकारका कथाद्वारा आफ्नो प्रवचनलाई सिँगार्छन् ।  प्रस्तुत नीति तथा बोध कथाहरू रविशंकरद्वारा विभिन्न विषयमा दिइएका प्रवचनबाट सङ्कलन गरिएको हो । कृतज्ञता : निकै अगाडिको कुरा हो । एकजना गुरू र उनका शिष्य गाउँ-गाउँ घुम्दै जनमानसलाई शिक्षा र ज्ञान प्रदान गर्ने गर्थे । वर्षाको समयमा • उनीहरूलाई यसरी हिँड्ने क्रममा निकै समस्या हुन्थ्यो । त्यसबेलाको लागि भनेर उनीहरूले एउटा पहाडको टुप्पोमा सानो कुटी बनाएका थिए ।...

बाहुन भित्र जातीय विभेदको विकराल अवस्था: पत्र पत्रिकाहरूमा हामीहरू जातीय विभेद र विभेदबाट उन्मुक्तिका धेरै कथाहरू पढ्छौँ । सामान्यतया जातीय विभेद जहिले पनि दलित र गैह्र दलित बिचमा हुने गरेको छ भनेर हामी हरू बुझ्दै आइरहेका छौँ । दलित र गैह्र दलितको बिचमा मात्र नभएर दलित दलित बिचमा र ब्राह्मण ब्राह्मण बिचमा समेत जातीय विभेद रहेको कुरा समेत समाजमा देख्न सकिन्छ । यो विवादले त्यति साह्रो उग्र रूप लिँदैन किनकि त्यो विभेदलाई समाजले एउटा निश्चित नियममा हिँडाएको छ । अर्थात् त्यो विभेद उही वर्गले उही वर्गलाई गर्ने व्यवहार भएको कारण भित्र भित्र त्यस्ता विभेदहरू भए पनि सतह सम्म आइपुग्दैनन् । जस्तै छोई छिटो दलित दलितको बिचमा पनि हुन्छ त्यो कुरा घोर अन्यायको रूप धारण गरेर सतह सम्म आइ पुग्दैन । त्यस्तै गरेर जातीय विभेद ब्राह्मण ब्राह्मण बिचमा पनि हुने गरेको छ त्यो कुरा पनि सामाजिक बहसको विषय कहिल्यै बन्दैन। बाहुन भित्र जातीय विभेदका किसिम: बाहुन मुख्यतया तिन किसिम का हुन्छन् – उपाध्याय, ज्योतिषी (जैसी) र कुमाई । उपाध्याय : उपाध्याय हरू आफू लाई सर्वोत्कृष्ट ब्राह्मण ठान्दछन् किनकि कुनै उपाध्यायले अलिक...